Azərbaycanda 2025-ci ildə adambaşına çörək və süd məhsullarının istehlakı azalıb, kartof, tərəvəz və meyvə istehlakı isə artıb. Ərzaq istehlakındakı ən böyük fərqlər şəhər və kənd arasında deyil, ev təsərrüfatlarının ölçüsü və tərkibində müşahidə olunub.

Marja.az Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına istinadən xəbər verir ki, 2025-ci ildə ölkə üzrə adambaşına 128,5 kiloqram çörək və çörək məhsulları, 244,2 kiloqram süd və süd məhsulları, 114,2 kiloqram tərəvəz, 85 kiloqram meyvə, 78,1 kiloqram kartof və 36,1 kiloqram ət istehlak edilib.

Adambaşına balıq istehlakı 7,8 kiloqram, qənd və qənnadı məmulatlarının istehlakı 31,3 kiloqram, bitki yağı və marqarin istehlakı 10,9 kiloqram olub. İl ərzində hər nəfərə orta hesabla 163 ədəd yumurta düşüb.

Çörək istehlakı bir ildə 3 kiloqram azalıb

2024-cü illə müqayisədə adambaşına çörək istehlakı 3 kiloqram və ya 2,3% azalaraq 131,5 kiloqramdan 128,5 kiloqrama düşüb.

Uzunmüddətli göstəricilər də çörək istehlakında azalma olduğunu göstərir. 2005-ci ildə ölkə üzrə hər nəfərə 156,5 kiloqram çörək düşürdüsə, 2025-ci ildə bu göstərici 28 kiloqram və ya 17,9% aşağı olub. 2001-ci illə müqayisədə isə azalma 12,7 kiloqram və ya 9% təşkil edib.

Süd və süd məhsullarının istehlakı da 2024-cü ildəki 244,9 kiloqramdan 244,2 kiloqrama enib. Birillik azalma cəmi 0,7 kiloqram və ya 0,3% olsa da, uzunmüddətli geriləmə daha böyükdür. Adambaşına süd məhsulları istehlakı 2010-cu ildə 292,5 kiloqram olduğu halda, 2025-ci ildə bundan 48,3 kiloqram və ya 16,5% aşağı olub.

Meyvə, tərəvəz və kartof istehlakı artıb

2025-ci ildə adambaşına tərəvəz istehlakı 0,8 kiloqram və ya 0,7% artaraq 114,2 kiloqrama çatıb. Meyvə istehlakı 0,5 kiloqram və ya 0,6% artaraq 85 kiloqram, kartof istehlakı isə 0,3 kiloqram və ya 0,4% artaraq 78,1 kiloqram olub.

Ət və balıq istehlakı dəyişməyərək müvafiq olaraq 36,1 kiloqram və 7,8 kiloqram səviyyəsində qalıb. Yumurta istehlakı 163 ədəd, bitki yağı və marqarin istehlakı 10,9 kiloqram olub.

Qənd və qənnadı məmulatlarının istehlakı 0,1 kiloqram artaraq 31,3 kiloqrama yüksəlib.

2001-ci ildən bəri meyvə istehlakı 2,3 dəfə artıb

Uzunmüddətli müqayisə əhalinin ərzaq istehlakı strukturunda ciddi dəyişiklik olduğunu göstərir.

2001-ci illə müqayisədə 2025-ci ildə adambaşına meyvə istehlakı 47,7 kiloqram və ya 127,9% artaraq 85 kiloqrama çatıb. Başqa sözlə, meyvə istehlakı 2,3 dəfə yüksəlib.

Eyni dövrdə kartof istehlakı 2,2 dəfə, bitki yağı və marqarin istehlakı 87,9%, tərəvəz istehlakı 80,7%, balıq istehlakı 73,3%, ət istehlakı 71,9%, yumurta istehlakı isə 39,3% artıb.

Beləliklə, çörək istehlakının azalması fonunda meyvə, tərəvəz, kartof, ət və balıq kimi məhsulların istehlakı uzunmüddətli dövrdə yüksəlib. Bu dinamika istehlak səbətinin tədricən şaxələndiyini göstərir. Bununla yanaşı, süd məhsullarının istehlakında 2010-cu ildən sonra müşahidə olunan azalma davam edir.

Kənd sakinləri daha çox çörək, şəhər sakinləri daha çox ət istehlak edir

2025-ci ildə kənd yerlərində adambaşına çörək istehlakı 134,6 kiloqram, şəhər yerlərində isə 123,4 kiloqram olub. Kənd sakinləri şəhər sakinlərindən orta hesabla 11,2 kiloqram və ya 9,1% çox çörək istehlak ediblər.

Şəhərlərdə adambaşına ət istehlakı 36,6 kiloqram, kəndlərdə isə 35,6 kiloqram təşkil edib. Tərəvəz istehlakı şəhərlərdə 115 kiloqram, kəndlərdə 113,1 kiloqram, meyvə istehlakı isə müvafiq olaraq 85,6 kiloqram və 84,4 kiloqram olub.

İş elanları AzVak.az-da

Kənd yerlərində süd məhsulları, balıq, yumurta və qənnadı məmulatlarının istehlakı şəhərlərdən yüksəkdir. Kənd sakinlərinə il ərzində 245,7 kiloqram süd məhsulları və 165 ədəd yumurta, şəhər sakinlərinə isə 243 kiloqram süd məhsulları və 161 ədəd yumurta düşüb.

Şəhər və kənd arasında ən böyük fərq çörək istehlakında yaranıb. Digər məhsullar üzrə fərqlər daha məhduddur.

Ən çox çörək Mərkəzi Aranda istehlak olunur

İqtisadi rayonlar üzrə ən yüksək adambaşına çörək istehlakı 142 kiloqramla Mərkəzi Aranda qeydə alınıb. Quba-Xaçmazda bu göstərici 141,7 kiloqram, Gəncə-Daşkəsəndə 141 kiloqram olub.

Ən aşağı göstərici Bakı şəhərində qeydə alınıb. Paytaxtda adambaşına illik çörək istehlakı 119,7 kiloqram təşkil edib.

Ət istehlakında 40,5 kiloqramla Abşeron-Xızı iqtisadi rayonu birinci yerdədir. Bakı və Qarabağ iqtisadi rayonlarının hər birində adambaşına 37,7 kiloqram ət istehlak olunub.

Süd və süd məhsulları istehlakında 287,6 kiloqramla Gəncə-Daşkəsən, meyvə istehlakında 91,6 kiloqramla Lənkəran-Astara, yumurta istehlakında 176 ədədlə Mil-Muğan liderdir.

Kartof istehlakı üzrə ən yüksək göstərici 82,8 kiloqramla Qarabağ iqtisadi rayonunda qeydə alınıb.

Süd məhsulları üzrə ən aşağı göstərici 219,3 kiloqramla Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonundadır. Gəncə-Daşkəsənlə Dağlıq Şirvan arasındakı fərq adambaşına 68,3 kiloqram və ya 31,1% təşkil edir.

Uşağı olmayan ailələrdə istehlak daha yüksəkdir

Uşağı olmayan ev təsərrüfatlarında adambaşına ərzaq istehlakı uşaqlı ailələrlə müqayisədə bütün məhsul qrupları üzrə yüksək olub.

Uşaqlı ailələrdə adambaşına illik ət istehlakı 34,6 kiloqram olduğu halda, uşağı olmayan ailələrdə 43,2 kiloqram təşkil edib. Süd məhsulları üzrə göstəricilər müvafiq olaraq 235,8 kiloqram və 282,7 kiloqram, meyvə üzrə 80,8 kiloqram və 104,4 kiloqram olub.

Uşaqlı ailələrdə adambaşına 7,4 kiloqram balıq və 29,2 kiloqram qənd və qənnadı məmulatları istehlak edilib. Uşağı olmayan ailələrdə bu göstəricilər müvafiq olaraq 9,7 kiloqram və 40,9 kiloqram təşkil edib.

Ən böyük nisbi fərq qənd və qənnadı məmulatlarında qeydə alınıb. Uşağı olmayan ailələrdə bu məhsulların adambaşına istehlakı uşaqlı ailələrdən 40,1% çoxdur.

Fərq balıq üzrə 31,1%, meyvə üzrə 29,2%, bitki yağı və marqarin üzrə 26,9%, kartof üzrə 26,6%, yumurta üzrə 26,3%, ət üzrə 24,9% təşkil edib.

Uşaqların sayı artdıqca adambaşına istehlak azalır

Uşaqlı ailələrin öz daxilində də nəzərəçarpan fərqlər mövcuddur. Uşaqların sayı artdıqca adambaşına düşən ərzaq istehlakı əksər məhsullar üzrə azalır.

Bir uşaqlı ailələrlə müqayisədə dörd və daha çox uşağı olan ailələrdə adambaşına meyvə istehlakı 87,9 kiloqramdan 72,3 kiloqrama, kartof istehlakı 80 kiloqramdan 67,7 kiloqrama, balıq istehlakı 8,1 kiloqramdan 6,6 kiloqrama düşür.

Eyni müqayisədə süd və süd məhsullarının istehlakı 249,7 kiloqramdan 218,5 kiloqrama, tərəvəz istehlakı 117,5 kiloqramdan 102,1 kiloqrama, ət istehlakı isə 36,2 kiloqramdan 33,4 kiloqrama enir.

Faiz ifadəsində dörd və daha çox uşağı olan ailələrdə adambaşına balıq istehlakı 18,5%, meyvə istehlakı 17,7%, kartof istehlakı 15,4%, tərəvəz istehlakı 13,1%, süd məhsulları istehlakı 12,5%, ət istehlakı isə 7,7% aşağıdır.

Ailə böyüdükcə fərq daha da kəskinləşir

Ev təsərrüfatının üzvlərinin sayı artdıqca adambaşına ərzaq istehlakı demək olar ki, bütün məhsul qrupları üzrə azalır.

Bir nəfərlik ev təsərrüfatlarında adambaşına illik 86,8 kiloqram ət istehlak edildiyi halda, altı və daha çox üzvü olan ailələrdə bu göstərici 33,6 kiloqrama düşür.

Süd və süd məhsullarının istehlakı 458,1 kiloqramdan 225,6 kiloqrama, meyvə istehlakı 215,9 kiloqramdan 76,2 kiloqrama, kartof istehlakı isə 211,4 kiloqramdan 71,1 kiloqrama enir.

Bir nəfərlik ev təsərrüfatları ilə müqayisədə altı və daha çox üzvü olan ailələrdə adambaşına qənd və qənnadı məmulatları istehlakı 71,4%, kartof istehlakı 66,4%, meyvə istehlakı 64,7%, ət istehlakı 61,3%, balıq istehlakı 59,2%, bitki yağı və marqarin istehlakı 57,1% aşağıdır.

Çörək istehlakı bir nəfərlik ev təsərrüfatlarında 225,7 kiloqram, altı və daha çox üzvü olan ailələrdə 121,1 kiloqram təşkil edib. Fərq 46,3%-dir.

Bu göstəricilər yalnız ailələrin maddi imkanları ilə izah edilə bilməz. Bir nəfərlik ev təsərrüfatlarının əsasən yetkin şəxslərdən, çoxuşaqlı ailələrin isə müxtəlif yaş qruplarından ibarət olması nəticələrə təsir göstərir. İri ailələrdə ümumi alışların daha çox üzv arasında bölünməsi də adambaşına göstəriciləri aşağı salır.

İş elanları AzVak.az-da

Bununla belə, ailə böyüdükcə ərzaq büdcəsinin daha çox insan arasında bölünməsi istehlak fərqinin yaranmasında mühüm amillərdən biri ola bilər.

Qadınların başçılıq etdiyi ailələrdə göstəricilər daha yüksəkdir

Qadınların başçılıq etdiyi ev təsərrüfatlarında adambaşına istehlak bütün məhsul qrupları üzrə kişilərin başçılıq etdiyi ailələrdən yüksək olub.

Qadınların başçılıq etdiyi ailələrdə adambaşına 133,8 kiloqram çörək, 82,7 kiloqram kartof, 120,8 kiloqram tərəvəz, 38,3 kiloqram ət, 258,9 kiloqram süd məhsulları və 174 ədəd yumurta istehlak edilib.

Kişilərin başçılıq etdiyi ailələrdə isə müvafiq göstəricilər 127,4 kiloqram, 77,1 kiloqram, 112,8 kiloqram, 35,7 kiloqram, 241,1 kiloqram və 161 ədəd təşkil edib.

Ən böyük nisbi fərq qənd və qənnadı məmulatlarında – 9,4%, yumurtada – 8,1%, süd məhsulları və bitki yağında – 7,4%, kartof və ətdə isə 7,3% qeydə alınıb.

Lakin bu fərqi birbaşa ailə başçısının cinsi ilə əlaqələndirmək düzgün olmazdı. Nəticələrə ailələrin ölçüsü, üzvlərin yaşı, uşaqların sayı, gəlir səviyyəsi və yaşayış yeri də təsir göstərə bilər.

Statistik məlumatlar Azərbaycanın ərzaq istehlakı strukturunda uzunmüddətli dəyişiklik olduğunu göstərir. Çörək istehlakı tədricən azalır, meyvə, tərəvəz, kartof, ət və balıq istehlakı isə 2001-ci illə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə artıb.

Şəhər və kənd göstəriciləri arasındakı fərq əksər məhsullarda məhdud olduğu halda, ailələrin ölçüsü və uşaqların sayı üzrə fərqlər çox böyükdür. Bu, adambaşına ərzaq istehlakına yaşayış yerindən daha çox ev təsərrüfatının demoqrafik quruluşunun, miqyasının və büdcəsinin təsir etdiyinə işarə edir.

Ancaq təqdim olunan rəqəmlər yalnız istehlak edilən məhsulların miqdarını göstərir. Əhalinin qidalanma keyfiyyəti və ərzaq əlçatanlığı barədə tam nəticə çıxarmaq üçün ailələrin gəlirləri, ərzaq xərcləri, məhsulların qiymətləri, ailə üzvlərinin yaş strukturu və fizioloji istehlak normaları da birlikdə təhlil edilməlidir.

İş elanları AzVak.az-da