İkinci rübdə "Big Oil" adlanan iri neft şirkətləri rekord mənfəət əldə edib.

Marja xəbər verir ki, ExxonMobil, Chevron, BP, Shell və TotalEnergies — beş "supermajor" — aprel-iyun dövründə cəmi 48 milyard dollar mənfəət, təxminən 90 milyard dollar isə pul vəsaiti yaradıb. Bu rəqəm hətta Rusiyanın Ukraynaya hərbi müdaxiləsindən sonrakı dövrü də üstələyib. Səbəb ABŞ-İran gərginliyi fonunda yüksələn neft qiymətləridir.

Bu yüksək mənfəət ekoloji fəallar və Prezident Donald Trampın narazılığına səbəb olub. Tramp Exxon və Chevron-u yüksək yanacaq qiymətlərindən "həddindən artıq" qazanc əldə etməkdə ittiham edib və benzin qiymətlərinin aşağı salınmasını tələb edib.

IEEFA analitiki Clark Williams-Derry-nin sözlərinə görə, şirkətlər əlavə vəsaiti "qazma" fəaliyyətinin genişləndirilməsinə deyil, əsasən nağd pul ehtiyatlarının artırılmasına və borcların ödənilməsinə yönəldiblər — bu dövrdə cəmi ehtiyatlar təxminən 17 milyard dollar artıb. O, sənayenin strategiyasını "müharibə üçün dua et" adlandırıb — qiymət kəskin artımlarının, məsələn Ukrayna və İran böhranları kimi, şirkətlərin maliyyəsini gücləndirdiyini qeyd edib.

BP və Shell rəhbərləri əməliyyat sabitliyi və "ticarət-optimallaşdırma"ya diqqət yetirdiklərini bildiriblər. AJ Bell-dən Russ Mould vurğulayır ki, şirkətlər əldə etdikləri vəsaiti birləşmə və satınalmalara, əsaslı təmirlərə, yeni layihələrə (bərpaolunan və ya karbohidrogen), borcların azaldılmasına və dividend/geri alma proqramlarına yönəldirlər — nisbətlər şirkətdən şirkətə fərqlənir. Onun fikrincə, yeni neft-qaz layihələrinə investisiya ehtiyatlı aparılır, çünki cari mənfəət dalğasının davamlı olmaya biləcəyi gözlənilir.

Bu arada siyasi təzyiq artır: Portuqaliya hökuməti artıq mənfəətə vergi tətbiq edib, ekologiya təşkilatları isə iqlimə davamlı infrastruktur üçün vergilərin artırılmasını tələb edir. Amerika Neft İnstitutu (API) isə "artıq mənfəət vergisi"nin istehlakçılar üçün qiymətləri aşağı salmayacağını, əksinə uzunmüddətli investisiyaları əngəlləyəcəyini bildirib.

XXX

Tramp deyir ki, neft supernəhəngləri həddindən artıq pul qazanır. Onlar bu vəsaiti necə istifadə edəcəklər?

Neft nəhəngləri ikinci rübdə nəhəng həcmdə əlavə mənfəət əldə ediblər. İndi əsas sual budur: sektor bu pul bolluğundan səhmdarları mükafatlandırmaq, balanslarını möhkəmləndirmək, yoxsa gələcəyə investisiya qoymaq üçün istifadə edəcək? Bütün bunlarla yanaşı, şirkətlər getdikcə güclənən siyasi narazılıqdan da yayınmağa çalışırlar.

Exxon Mobil, Chevron, BP, Shell və TotalEnergies şirkətlərindən ibarət beş neft supernəhəngi aprel–iyun dövründə 48 milyard dollar həcmində mənfəət əldə edib. Buna ABŞ ilə İran arasındakı hərbi qarşıdurma fonunda fosil yanacağın qiymətlərinin yüksəlməsi imkan yaradıb.

Həmin şirkətlər eyni dövrdə təxminən 90 milyard dollar nağd vəsait yaradıblar. Bu, bütün dövrlərin ən yüksək göstəricisidir və hətta Rusiyanın 2022-ci ilin əvvəlində Ukraynaya qarşı başladığı genişmiqyaslı işğaldan sonrakı nəticəni də üstələyir.

Bu yüksək mənfəət göstəriciləri ekoloji fəalların və ABŞ Prezidenti Donald Trampın narazılığına səbəb olub. Ekoloji fəallar sektorun izafi mənfəətinə fövqəladə vergi tətbiq edilməsi ilə bağlı çağırışlarını yeniləyiblər.

ABŞ Prezidenti ötən həftə İran müharibəsi dövründə yanacağın bahalaşmasından istifadə edərək “həddindən artıq pul qazandıqlarına” görə Amerikanın Exxon və Chevron neft nəhənglərini sərt tənqid edib. Tramp yanacaqdoldurma məntəqələrində qiymətlərin aşağı salınması tələbini də təkrarlayıb.

“Supernəhənglər ötən rübdə misli görünməmiş nağd pul bolluğu yaşadılar”, – qeyri-kommersiya təşkilatı olan Enerji İqtisadiyyatı və Maliyyə Təhlili İnstitutunun (IEEFA) enerji maliyyəsi üzrə analitiki Klark Uilyams-Derri CNBC-yə elektron poçt vasitəsilə bildirib.

Uilyams-Derri Trampın enerji istehsalını maksimum dərəcədə artırmaq siyasətinə istinad edərək deyib ki, şirkətlər bu vəsaiti “Qaz, qaz, qaz” şüarı əsasında hasilatı artırmağa yönəltməyiblər. O qeyd edib ki, məsələn, neft nəhənglərinin əsaslı xərcləri, dividend ödənişləri və səhmlərin geri alınmasına ayırdıqları vəsait sabit qalıb.

“Beləliklə, bir sual yaranır: əgər supernəhənglər səhmdarlara daha çox pul verməyiblərsə, bu böyük pul axınını hara yönəldiblər?”

Vəsait hara yönəldilir?

IEEFA analitiki Uilyams-Derrinin sözlərinə görə, neft şirkətləri əsasən balanslarını yaxşılaşdırmaq üçün nağd pul ehtiyatlarını artırmağa və borclarını azaltmağa çalışıblar. Həqiqətən də, dünyanın beş neft supernəhənginin nağd pul ehtiyatları əvvəlki rüblə müqayisədə 17 milyard dollardan bir qədər çox artıb.

“Neft sənayesinin maliyyə strategiyasını kinayəli şəkildə belə ifadə etmək olar: ‘Müharibə üçün dua et’. Supernəhənglər yalnız maliyyə vəziyyətlərini möhkəmləndirmək üçün Ukrayna və İran böhranları zamanı baş verənlər kimi vaxtaşırı qiymət sıçrayışlarına ehtiyac duyurlar”, – Uilyams-Derri bildirib.

“Supernəhənglər üçün istehlakçıların ciddi əziyyət çəkməsi və qlobal yanacaq çatışmazlığı onların maliyyə göstəricilərini zəiflədən uzunmüddətli, aşağı və sabit qiymətlər dövrünə qarşı maliyyə antidotu rolunu oynayır. Neft nəhənglərinin nöqteyi-nəzərindən qiymət sıçrayışları sistemin qüsuru deyil, onun xüsusiyyətidir”, – o əlavə edib.

Neft-qaz şirkətlərinin rəhbərləri CNBC-yə bildiriblər ki, Yaxın Şərqdəki qarşıdurma dövründə əməliyyat göstəriciləri, ticarət və optimallaşdırma kimi nəzarət edə bildikləri fəaliyyət sahələrinə diqqəti daha da artırmaq niyyətindədirlər.

“BP vəziyyətin həllinə töhfə vermək üçün edə biləcəyimiz işlərə fokuslanmağımızı təmin edir. Həm nefti hasil etdiyimiz kəşfiyyat və hasilat aktivlərində, həm də onu emal etdiyimiz neft emalı aktivlərində etibarlı və dayanıqlı fəaliyyəti gücləndirmək üçün ciddi çalışırıq”, – BP-nin baş icraçı direktoru Meq O’Nil avqustun 4-də CNBC-nin “Squawk Box Europe” proqramına bildirib.

O’Nil bildirib ki, şirkət konkret dövrdə istehlakçıların ən çox ehtiyac duyduğu məhsulların əlçatanlığını maksimum dərəcədə artırmaq üçün neft emalı proseslərinin təşkilinə düzəlişlər edib. O, buna nümunə kimi aviasiya yanacağını və dizeli göstərib.

Shell-in baş icraçı direktoru Vael Savan isə dəyişkənliyi “yeni normal” adlandırıb. O bildirib ki, mövcud makroiqtisadi şəraitdə əmtəə qiymətlərinin yüksəlməsi şirkətin nəticələrinə çox güclü müsbət təsir göstərib.

Mənfəət və nağd pul axını bolluğu “davamlı olmaya bilər”

AJ Bell şirkətinin investisiyalar üzrə direktoru Rass Mouldun fikrincə, neft-qaz nəhəngləri əldə etdikləri yüksək mənfəət və nağd pul axınından necə istifadə etməyi planlaşdırdıqlarını artıq nümayiş etdiriblər.

“Mümkün istiqamətlərə birləşmə və satınalmalar, mövcud aktivlərin saxlanılması üçün əsaslı xərclər, yeni layihələrə – istər bərpa olunan enerji, istərsə də karbohidrogen layihələrinə – investisiyalar, borcların azaldılması və nəhayət, dividend ödənişləri ilə səhmlərin geri alınması daxildir”, – Mould CNBC-yə elektron poçt vasitəsilə bildirib.

Mould qeyd edib ki, bu istiqamətlərin hər birinə ayrılan vəsaitin həcmi şirkətdən şirkətə dəyişir. BP hazırda “borcların azaldılması rejimindədir”, Shell isə, məsələn, Kanadada həyata keçirdiyi satınalma ilə daha genişlənmə yönümlü mövqe nümayiş etdirib.

“Bununla belə, aydın görünən odur ki, ümumi əsaslı xərc büdcələri ciddi nəzarət altında saxlanıldığı üçün karbohidrogen nəhəngləri yeni neft və qaz yataqlarına investisiya məsələsinə müəyyən ehtiyatla yanaşırlar”, – Mould bildirib.

“Bu yanaşma hazırkı mənfəət və nağd pul axını bolluğunun davamlı olmaya biləcəyi qənaətindən irəli gələ bilər. Xüsusilə də ABŞ ilə İran arasında uzunmüddətli sülh razılaşması əldə olunarsa, yeni vergilərin tətbiqi ilə bağlı narahatlıqlar artarsa və ya ətraf mühitlə əlaqədar ictimai, siyasi və kampaniya qruplarının təzyiqi davam edərsə”, – o əlavə edib.

API: İzafi mənfəət vergiləri “istehlakçılar üçün qiymətləri aşağı salmır”

Trampın tənqidləri ilə yanaşı, son həftələrdə neft-qaz sektorunun müharibə dövründə əldə etdiyi mənfəətlərlə bağlı siyasi təzyiq də artır.

Fəallar enerji nəhənglərinə daha yüksək vergilərin tətbiq olunması üçün siyasətçilərə çağırış ediblər. Onların fikrincə, bu vəsait yanğın və daşqınlardan müdafiə sistemləri kimi iqlim dəyişmələrinin təsirlərinə davamlı infrastrukturun maliyyələşdirilməsinə yönəldilməlidir.

Portuqaliya hökuməti ötən həftə neft və neft emalı şirkətlərinin 2026-cı ildə əldə etdikləri fövqəladə mənfəətə xüsusi verginin tətbiqini təsdiqlədiyini açıqlayıb.

Təxminən 600 qazma şirkətini, neft emalı müəssisəsini və sektorun digər iştirakçılarını təmsil edən Amerika Neft İnstitutu (API) neft-qaz sənayesini rüblərlə deyil, onilliklərlə qiymətləndirilməli olan tsiklik biznes adlandırıb və izafi mənfəət vergisinin tətbiqinə qarşı xəbərdarlıq edib.

“Son onilliklərin ən ciddi qlobal enerji təchizatı pozuntularından biri yaşanarkən ABŞ-ın neft və təbii qaz sənayesi rekord hasilat nümayiş etdirir, neft emalı sahəsində dünyada qabaqcıl mövqeyini qoruyur və Amerikanın uzunmüddətli enerji təhlükəsizliyini gücləndirən təchizat, infrastruktur və dayanıqlılığa investisiyaları davam etdirir”, – API-nin sözçüsü CNBC-yə elektron poçt vasitəsilə bildirib.

İzafi mənfəət vergilərinə gəlincə, API qeyd edib ki, vergiləri artırmaqla daha güclü enerji təhlükəsizliyinə nail olmaq mümkün deyil.

“İzafi mənfəət vergiləri istehlakçılar üçün qiymətləri aşağı salmır. Əksinə, təchizatın, infrastrukturun və daha dayanıqlı enerji sisteminin gücləndirilməsi üçün tələb olunan uzunmüddətli investisiyaların qarşısını alır”, – API əlavə edib.