ABŞ Prezidenti Donald Tramp bazar ertəsi bildirib ki, ABŞ Hörmüz boğazından daşınan bütün yüklərə 20 faiz dərəcəsi ilə rüsum tətbiq edəcək. Tramp bundan əvvəl ABŞ-ni əsas neftdaşıma marşrutunun “mühafizəçisi” elan etmişdi.

Marja xəbər verir ki, Tramp “Truth Social” platformasındakı paylaşımında ABŞ-nin boğaz yaxınlığında yerləşən İran limanlarına qarşı blokadanı yenidən tətbiq edəcəyini də bildirib. Həmin ərazi ABŞ ilə Tehran arasında sürətlə yenidən kəskinləşən müharibənin episentrinə çevrilib. ABŞ Mərkəzi Komandanlığının məlumatına görə, blokada çərşənbə axşamı ABŞ-nin şərq sahili vaxtı ilə saat 16:00-da bərpa olunacaq.

“Bu gecə onlara hücum edirik və boğazla bağlı istənilən fəaliyyət imkanlarını sıradan çıxarırıq”, — Tramp bazar ertəsi günortadan sonra Ağ Evdə jurnalistlərə bildirib. “Düşünürəm ki, nəticədə bütün əraziyə nəzarəti ələ keçirəcəyik”.

ABŞ İranın boğazdan keçən gəmilərdən rüsum almaq planlarını rədd edib. Dənizçilik üzrə ekspertlər, tənzimləyici qurumlar və hətta Tramp administrasiyasının yüksəkvəzifəli rəsmiləri belə bir addımın beynəlxalq hüquqa zidd olduğunu bildiriblər.

Lakin Tramp boğazın müharibədən əvvəlki kimi ödənişsiz beynəlxalq su yolu statusuna qaytarılmasına çağırmaq əvəzinə, paylaşımında boğazdan keçmək istəyən kommersiya gəmilərinin bundan sonra ABŞ-yə təhlükəsizliyin təmin olunması müqabilində ödəniş etməli olduğunu bildirib.

Trampın açıqlamasından sonra neftin qiyməti yüksəlib, fond indeksləri isə geriləyib.

"Fevralın sonunda müharibənin başlaması ilə hərəkətin məhdudlaşdırılmasından əvvəl dünya üzrə neft ticarətinin 20 faizinin keçdiyi boğaz açıqdır və İranın iştirakından asılı olmayaraq açıq qalacaq”, — Tramp paylaşımında yazıb.

Trampın sözlərinə görə, İrandan başqa bütün ölkələr “Hörmüz boğazından ədalətli və maneəsiz şəkildə istifadə edə biləcəklər”. Bu açıqlama ABŞ və İran arasında yeni qarşılıqlı hücumların sülh razılaşması perspektivini daha da uzaqlaşdırdığı və boğazdan tanker keçidini yenidən minimum həddə endirdiyi bir vaxtda verilib.

“ABŞ bundan sonra ‘HÖRMÜZ BOĞAZININ MÜHAFİZƏÇİSİ’ kimi tanınacaq”, — Tramp bildirib. “Lakin bu statusa uyğun olaraq və ədalət naminə, dünyanın bu olduqca qeyri-sabit hissəsində təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün çəkilən bütün xərclərin ödənilməsi məqsədilə daşınan bütün yüklərin 20 faizi həcmində kompensasiya alacaq”.

“Prosesin təşkili və formalaşdırılması dərhal başlayacaq”, — o əlavə edib.

Tramp iyulun 10-da Senata ünvanladığı məktubda ABŞ-nin iyulun 7-də İrana qarşı yeni hərbi əməliyyatlara başladığını bildirib. Məktub prezidentin Müharibə Səlahiyyətləri haqqında Qətnamədən irəli gələn öhdəliklərinə uyğun olaraq göndərilib.

Konqres ötən ay eyni qətnamə çərçivəsində ABŞ-nin İrandakı hərbi əməliyyatlarına son qoyulmasını tələb edən sənədi təsdiqləyib. Lakin bu addım əsasən simvolik xarakter daşıyıb və Trampı qoşunları geri çəkməyə məcbur etməyib.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi bazar ertəsi günortadan sonra “X” platformasındakı paylaşımında boğaza ABŞ-nin deyil, İranın nəzarət etdiyini və bu xidmətə görə məhz İranın “kompensasiya almalı olduğunu” bildirib.

“Əlbəttə, 20 faiz həddindən artıq çoxdur. Biz ədalətli olacağıq”, — Əraqçi yazıb.

Dəniz nəqliyyatını tənzimləyən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı Trampın paylaşımından sonra bildirib ki, qurum “beynəlxalq gəmiçilik üçün istifadə olunan boğazlardan keçidə görə rüsum tutulmasına qəti şəkildə qarşıdır”.

“Sadəcə boğazdan keçidə görə icbari rüsumların tətbiq olunmasına imkan verən heç bir hüquqi əsas yoxdur”, — təşkilat CNBC-yə açıqlamasında bildirib.

Bu mövqe ABŞ-nin dövlət katibi Marko Rubionun ötən ay səsləndirdiyi fikirlərlə üst-üstə düşür. Rubio demişdi: “Heç bir ölkəyə beynəlxalq su yolundan istifadəyə görə rüsum və ya ödəniş tətbiq etməyə icazə verilmir. Bu, mövcud beynəlxalq hüququn tələbidir”.

ABŞ-nin Fars körfəzində gəmilərə mühafizə xidməti göstərməsi presedentsiz deyil. Məsələn, 1980-ci illərdə İranın hücumlarına məruz qalan Küveyt gəmilərinə belə xidmət göstərilib.

Lakin gəmilərdən 20 faiz ödəniş tələb olunması “olduqca yüksək və soyğunçu səviyyədir”. Üstəlik, “ABŞ-nin ilk növbədə təhlükəsiz keçidi təmin edə biləcəyi də aydın deyil”, — “Goldwyn Global Strategies” şirkətinin prezidenti və Obama administrasiyası dövründə ABŞ Dövlət Departamentinin xüsusi elçisi olmuş Devid Qoldvin bildirib.

“ABŞ gəmiləri təhlükəsiz şəkildə müşayiət etmək və İran tərəfindən heç bir təhdid olmayacağına zəmanət vermək imkanına malik olsaydı, son həftələrdə bunun həyata keçirildiyini görərdik”, — Qoldvin CNBC-yə telefon müsahibəsində deyib. “Buna görə də düşünürəm ki, bu, sadəcə gurultulu bəyanatdır”.

Tramp siyasətlə bağlı açıqlamasına bazar ertəsi səhər “Fox News” telekanalına müsahibəsində işarə etmişdi. O bildirmişdi ki, ABŞ boğazı “mühafizə etdiyinə görə ödəniş alacaq”.

“Boğazı nəzarətdə saxlayacağıq və yəqin ki, onu özümüz idarə edəcəyik”, — Tramp deyib.

“Biz boğazın mühafizəçisinə çevriləcəyik. Bəlkə də bizi boğazın qoruyucu mələyi adlandıracaqlar”, — Tramp “Fox News”a bildirib. “Bunun müqabilində kompensasiya almalıyıq”.

“İllərdir etdiyimiz kimi, bunu təmənnasız həyata keçirməyimiz gözlənilə bilməz”, — o əlavə edib. “Əvvəllər boğazı pulsuz mühafizə edirdik. İndi də mühafizə edəcəyik, lakin bunun müqabilində ödəniş alacağıq. Özü də böyük məbləğdə”.

Münaqişənin başlanmasından sonra İran boğazdan keçən gəmilərdən rüsum və ya digər ödənişlər almaq planlarının olduğunu bəyan edib. ABŞ isə bu ssenarini rədd edib.

ABŞ və İranın iyunun ortalarında imzaladığı müvəqqəti atəşkəs razılaşması Tehran administrasiyasına boğazdan keçən kommersiya gəmilərindən hər hansı ödəniş almağı açıq şəkildə qadağan edirdi.

Lakin regionda təkrarlanan hücumlar həmin razılaşmanı o dərəcədə sarsıdıb ki, Tramp ötən həftə atəşkəsin “başa çatdığını” elan edib.

Tramp daha əvvəl də ABŞ-nin Hörmüz boğazından keçən kommersiya gəmilərindən ödəniş tələb edə biləcəyi ehtimalını gündəmə gətirmişdi.

60 günlük atəşkəs razılaşmasının imzalanmasından bir neçə gün sonra Tramp “Truth Social”da yazmışdı ki, razılaşma tamamlanmadığı təqdirdə “Yaxın Şərq ölkələrinə göstərilən keçmiş, indiki və gələcək xidmətlərin xərclərinin ödənilməsi məqsədilə rüsumlar yalnız Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən və onun xeyrinə tətbiq oluna bilər”.

Onun son açıqlamaları atəşkəsin pozulması fonunda bu ehtimalı daha qəti şəkildə müdafiə etdiyini göstərir.