TRIPP-in icrası üzrə çərçivə sənədinin qəbul edilməsi 8 avqust Vaşinqton sammiti çərçivəsində əldə olunmuş razılıqlara ABŞ tərəfinin sadiqliyini bir daha nümayiş etdirməklə yanaşı, bu sahədə əməli işlərə başlamaq üçün mühüm addımdır.

Bu barədə Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsinin rəisi Ayxan Hacızadə “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutunun” (TRIPP) icrası üzrə çərçivə sənədinə dair suala cavabında bildirib.

O qeyd edib ki, bu, eyni zamanda, Ermənistanın üzərinə götürdüyü öhdəliklərin yerinə yetirilməsi baxımından əhəmiyyət kəsb edir.

“Azərbaycanın əsas hissəsi ilə onun Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz bağlantının təmin edilməsi ölkəmizin əsas prioritetlərindən biridir. TRIPP marşrutu bununla yanaşı, daha geniş bölgədə ticarət və bağlantıların şaxələndirilməsi baxımından vacibdir”, - XİN rəsmisi vurğulayıb.

Qeyd edək ki, 13 yanvar tarixində Ermənistan xarici işlər nazirinin ABŞ-yə səfəri zamanı “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutunun” (TRIPP) icrası üzrə çərçivə sənədi ictimaiyyətə açıqlanıb.

XXX

2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda ABŞ Prezidentinin şahidliyi ilə Ermənistanın Baş naziri və Azərbaycan Prezidenti Birgə Bəyannamə imzaladılar ki, bu da daxili, ikitərəfli və beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrinin açılmasının təməlini qoyub.

Bu, yanvarın 13-də Vaşinqtonda Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan və ABŞ dövlət katibi Marko Rubio arasında keçirilən görüşdən sonra “Beynəlxalq Sülh və Rifaha Doğru Tramp Yolu” (TRIPP) layihəsinin icrası ilə bağlı birgə bəyanatda öz əksini tapıb.

TRIPP Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirəcək regional tranzit layihədir

Bəyanatda deyilir ki, TRIPP dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və yurisdiksiyasına hörmət əsasında regional sülhə, sabitliyə və inteqrasiyaya töhfə verən Ermənistan ərazisində çoxmodallı tranzit əlaqəsi yaratmağı hədəfləyir, eyni zamanda, Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə birləşdirməklə və Transxəzər ticarət marşrutunda həyati əhəmiyyətli bir əlaqə yaratmaqla, Ermənistan Respublikası üçün beynəlxalq və daxili əlaqənin qarşılıqlı faydalarını yaratması gözlənilir.

ABŞ TRIPP vasitəsilə aşağıdakıları etməyə çalışır:

8 avqust tarixli Birgə Bəyannaməyə əsasən məqsəd davamlı sülhə doğru irəliləyişi təmin etmək, Cənubi Qafqazda sülh, sabitlik və rifahı təşviq etmək üçün kommunikasiya, ticarət və əlaqələri açmaq, Transxəzər bölgəsində bazara çıxışı və həyati əhəmiyyətli təchizat zəncirlərini genişləndirmək, dünyaya rifah vasitəsilə qurulan sülh nümunəsini təqdim etməkdir.

TRIPP vasitəsilə ABŞ üçün gözlənilən faydalar aşağıdakılardır:

ABŞ investisiyaları, biznesi və malları üçün yeni bazarlar açmaq;

Xammal, vacib minerallar və nadir metalları ABŞ bazarlarına gətirəcək regionda ticarət üçün qarşılıqlı əlaqə;

TRIPP Ermənistanı ABŞ–Avropa–Asiya ticarət marşrutlarının əsas halqasına çevirməyi hədəfləyir

ABŞ, Avropa və Asiya arasında əlavə ticarət yolları üçün seçimlər, geosiyasi dəyişikliklərdən asılı olmayaraq insanların və malların hərəkət edə bilməsini təmin etmək.

Sənəddə deyilir ki, Ermənistan, milli maraqlarına xidmət edən strateji təşəbbüs kimi TRIPP-in uğuruna sadiqdir.

Ermənistan aşağıdakı addımları həyata keçirmək niyyətindədir:.

TRIPP-ə dəstək nümayiş etdirmək;

Ermənistanda dövlət qurumları arasında effektiv koordinasiyanı təmin etmək;

İcazələrin, təsdiqlərin və tənzimləmə proseslərinin vaxtında tətbiqini asanlaşdırmaq;

ABŞ tərəfdaşları ilə açıq ünsiyyəti qorumaq;

TRIPP-in tam potensialını reallaşdırmaq üçün regional həll yolu üzərində işləmək;

TRIPP-in uğuru regional sülh, ABŞ iştirakı və yeni prosedurlardan asılıdır

Ermənistan qanunlarına, qaydalarına və beynəlxalq müqavilələrə əsaslanaraq və beynəlxalq standartlara uyğun olaraq, Azərbaycan və Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında hər iki istiqamətdə insanlar, nəqliyyat vasitələri və mallar üçün fərqli prosedurlar hazırlamaq.

Uğur üçün ilkin şərt kimi Ermənistan və ABŞ TRIPP-in uğurunun aşağıdakılardan asılı olduğunu qəbul ediblər:

Ermənistan və Azərbaycan arasında sülhün daha da təsisatlaşdırılması;

Ermənistan-Türkiyə hərtərəfli nizamlanmasında irəliləyişlər;

ABŞ-ın davamlı iştirakı;

Regional əməkdaşlıq və sabitlik;

Ermənistan qurumlarının potensialının effektiv inkişafı

Bəyanatda qeyd edilib ki, Ermənistan “TRIPP Development Company”nin yaradılmasına icazə vermək və onu dəstəkləmək niyyətindədir. Şirkətin TRIPP-in inkişafına cavabdeh olması və ona 49 il müddətinə ilkin inkişaf hüququ verilməsi gözlənilir. Ermənistan ABŞ-a “TRIPP Development Company”də 74% pay təklif etmək və 26% payı saxlamaq niyyətindədir. Bu tərəfdaşlığın daha 50 il uzadılması və Ermənistan hökumətinə əlavə mülkiyyət hüququnun verilməsi ilə onun payının 49%-ə çatdırılması gözlənilir.

TRIPP çərçivəsində sərhəd, gömrük və infrastruktur beynəlxalq standartlara uyğun qurulacaq

Bildirilib ki, bütün sərhəd və gömrük fəaliyyətlərinin beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhəd idarəetmə standartlarına uyğun olaraq, 8 avqust Bəyannaməsinin prinsiplərinə uyğun olaraq, “ön ofis-arxa ofis” əməliyyat modelindən istifadə edilməklə həyata keçirilməsi gözlənilir.

İnkişaf hüquqlarına aşağıdakılar daxil ola bilər, lakin bunlarla məhdudlaşmır:

Dəmir yolu infrastrukturu: dəmir yolları, terminallar, stansiyalar, vaqon heyətinin strukturları;

yol infrastrukturu: magistral yollar, körpülər, tunellər;

enerji infrastrukturu: elektrik ötürmə sistemləri, neft boru kəmərləri, qaz boru kəmərləri;

rəqəmsal infrastrukturlar: fiber optik şəbəkələr;

Ermənistan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq, dəstəkləyici infrastruktur: inzibati strukturlar, kommunal xidmətlər, təhlükəsizlik və mühafizə sistemləri.