ABŞ-da ictimaiyyətin əlində olan federal dövlət borcu (Debt Held by the Public və ya  ABŞ federal hökumətinin investorlara və digər kreditorlara olan borcu) ümumi daxili məhsula (ÜDM) nisbəti 2026-cı maliyyə ilinin sonunda 100,03 faizə yüksələrək 1946-cı ildən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb.

Marja.az xəbər verir ki, sentyabrın 30-da başa çatan 2026-cı maliyyə ilinin yekunlarına əsasən, ABŞ-ın federal dövlət borcunun sözügedən hissəsi 32 trilyon 200 milyard dollar təşkil edib.

Oktyabrın 29-da açıqlanan üçüncü rüb üzrə iqtisadi artım göstəricilərinin nəzərə alınması ilə borcun ÜDM-ə nisbəti 100,03 faiz səviyyəsində hesablanıb.

Beləliklə, ABŞ-da ictimaiyyətin əlində olan federal dövlət borcunun iqtisadiyyatın həcminə nisbəti maliyyə ilinin sonunda 1946-cı ildən bəri ilk dəfə 100 faiz həddini keçib. 

Dövlət borcunun ÜDM-ə nisbəti bir ildə yüksəlib

2025-ci maliyyə ilinin sonunda ABŞ-ın ictimaiyyətin əlində olan federal dövlət borcunun ÜDM-ə nisbəti 99,4 faiz təşkil etmişdi.

2026-cı maliyyə ilinin sonunda isə bu göstərici 100,03 faizə çatıb. Beləliklə, borcun ÜDM-ə nisbəti bir il ərzində 0,63 faiz bəndi artıb.

Bununla belə, faktiki göstərici ABŞ Konqresinin Büdcə Ofisinin (CBO) fevral ayında açıqladığı 100,6 faizlik proqnozdan 0,57 faiz bəndi aşağı olub. ABŞ-ın dövlət borcunun ÜDM-ə nisbətinin artması ölkənin borc yükünün iqtisadiyyatın ölçüsünə nisbətən yüksəldiyini göstərir.

1946-cı ilin tarixi rekorduna yaxınlaşır

ABŞ-da dövlət borcunun ÜDM-ə nisbəti İkinci Dünya müharibəsindən sonra, 1946-cı ildə 106 faizə yüksəlmişdi. Həmin dövrdə müharibənin maliyyələşdirilməsi məqsədilə həyata keçirilən böyük həcmdə borclanma dövlət borcunun iqtisadiyyata nisbətini rekord səviyyəyə çatdırmışdı.

2026-cı maliyyə ilinin yekununda qeydə alınan 100,03 faizlik göstərici həmin tarixi maksimumdan 5,97 faiz bəndi aşağıdır.

Beləliklə, ABŞ-ın dövlət borcunun iqtisadiyyatın həcminə nisbəti son 80 ilin ən yüksək səviyyəsinə yüksəlib və İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı rekord həddə yaxınlaşıb.

ABŞ-ın büdcə kəsiri 2 trilyon dollara yaxınlaşıb

Dövlət borcunun artması ABŞ federal büdcəsində yüksək kəsirin davam etməsi fonunda baş verir. 2026-cı maliyyə ilində federal büdcənin kəsiri təxminən 1 trilyon 992 milyard dollar təşkil edib. Bu, ölkənin ümumi daxili məhsulunun 6,2 faizinə bərabərdir. 

Büdcə kəsirinin yüksək qalması federal hökumətin xərclərini maliyyələşdirmək üçün əlavə borclanmaya ehtiyacını artırır.

Eyni zamanda, faiz dərəcələrinin yüksək olması dövlət borcuna xidmət xərclərini yüksəldərək büdcəyə əlavə təzyiq yarada bilər.

ABŞ Konqresinin Büdcə Ofisinin uzunmüddətli proqnozlarına əsasən, mövcud qanunvericilik və fiskal siyasət üzrə baza ssenarisində ictimaiyyətin əlində olan federal dövlət borcunun ÜDM-ə nisbətinin 2036-cı ildə 120 faizə çatacağı gözlənilir. 

Dövlət borcunun artması nə deməkdir?

Dövlət borcunun ÜDM-ə nisbəti ölkənin borc yükünü qiymətləndirmək üçün istifadə olunan əsas makroiqtisadi göstəricilərdən biridir. Bu nisbətin yüksəlməsi dövlətin borc öhdəliklərinin iqtisadiyyatın illik istehsal həcminə nəzərən böyüdüyünü göstərir.

ABŞ üçün borc yükünün artması uzunmüddətli perspektivdə büdcə xərclərinin daha böyük hissəsinin faiz ödənişlərinə yönəldilməsi, fiskal imkanların məhdudlaşması və yeni borclanmanın dəyərinin yüksəlməsi risklərini artırır.

Bununla belə, borcun ÜDM-ə nisbətinin 100 faizi keçməsi özlüyündə dövlətin ödəmə qabiliyyətini itirməsi demək deyil. Borcun davamlılığı iqtisadi artım, faiz dərəcələri, büdcə balansı və investorların ABŞ dövlət istiqrazlarına tələbindən də asılıdır.

Qeyd edək ki, 32 trilyon 200 milyard dollarlıq göstərici federal hökumətin ictimaiyyətin əlində olan borcunu əks etdirir. Federal hökumətin öz qurumları qarşısındakı öhdəlikləri də daxil olmaqla ümumi dövlət borcu isə 2026-cı ilin oktyabrında 40 trilyon dolları keçib. 

Əlavə edək ki, 32 trilyon 200 milyard dollar məbləğini ABŞ-ın bütün federal borcu kimi deyil, “ictimaiyyətin əlində olan federal dövlət borcu” kimi təqdim etmək daha dəqiqdir. Ümumi federal borc dövlət qurumları arasındakı borc öhdəliklərini də əhatə etdiyinə görə daha böyükdür.

“İctimaiyyətin əlində olan federal dövlət borcu” (ingiliscə: Debt Held by the Public) — ABŞ federal hökumətinin öz dövlət qurumları xaricindəki kreditorlara olan borcudur. Sadə dillə desək, ABŞ hökumətinin istiqraz buraxaraq investorlardan, banklardan, şirkətlərdən, xarici dövlətlərdən və digər kreditorlardan borc aldığı vəsaitdir.

Bu borcun sahibləri arasında aşağıdakılar var:

1. ABŞ vətəndaşları və investorları;

2. Kommersiya bankları və investisiya fondları;

3. Pensiya və sığorta fondları;

4. Xarici ölkələrin mərkəzi bankları və investorları;

5. ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi (FED).

Burada vacib məqam odur ki, “ictimaiyyət” dedikdə yalnız sadə vətəndaşlar nəzərdə tutulmur. FED-in əlində olan ABŞ Xəzinədarlıq istiqrazları da bu kateqoriyaya daxildir. Məsələn, ABŞ hökuməti dövlət pensiya fonduna borcludursa, bu məbləğ ümumi federal borca daxil edilir, lakin ictimaiyyətin əlində olan borca daxil edilmir.