Hörmüz boğazında yaranan böhran nəticəsində dünya üzrə benzin və dizel qiymətlərinin artması istehlakçılara ümumilikdə 468 milyard dollar əlavə xərc yaradıb. Qlobal neft şokundan ən çox təsirlənən ölkə isə dünyanın ən böyük neft istehsalçısı olan ABŞ olub.

Marja.az xəbər verir ki, bu barədə Enerji və Təmiz Hava Araşdırmaları Mərkəzinin (CREA) İran müharibəsinin dünya üzrə yanacaq xərclərinə təsiri ilə bağlı dərc etdiyi təhlildə bildirilir.

Araşdırmaya əsasən, fevral ayının sonunda ABŞ və İsrailin İrana qarşı hücumlarının başlanmasından sonra qlobal bazarlarda benzin və dizel qiymətlərinin yüksəlməsi istehlakçıların yanacaq xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb.

CREA-nın hesablamalarına görə, Hörmüz boğazı ilə bağlı neft şoku ABŞ istehlakçılarına əlavə 160 milyard dollara başa gəlib. Bu, dünya üzrə yaranmış 468 milyard dollarlıq əlavə yanacaq xərcinin təxminən 34,2 faizinə, yəni üçdə birindən çoxuna bərabərdir.

Əlavə yanacaq xərclərinin həcminə görə ABŞ-dan sonra ikinci yerdə 54 milyard dollarla Çin, üçüncü yerdə isə 17 milyard dollarla Kanada qərarlaşıb.

ABŞ-da adambaşına əlavə xərc 471 dollara çatıb

Araşdırmada bildirilir ki, dünyanın ən böyük neft istehsalçısı olmasına baxmayaraq, ABŞ-da yanacaq qiymətlərinin yüksəlməsi əhalinin xərclərini digər ölkələrlə müqayisədə daha çox artırıb.

Belə ki, ABŞ-da adambaşına düşən əlavə yanacaq xərci 471 dollar təşkil edib. Bu göstərici 60 dollar olan dünya üzrə orta səviyyədən təxminən 7,9 dəfə yüksəkdir.

Adambaşına əlavə yanacaq xərclərinə görə ABŞ-dan sonra Kanada 422 dollarla, Avstraliya isə 386 dollarla fərqlənib.

CREA-nın qiymətləndirməsinə əsasən, ABŞ-da yanacaq qiymətlərinin artım tempi digər bazar iqtisadiyyatları ilə oxşar səviyyədə olsa da, ölkədə adambaşına yanacaq istehlakının yüksək olması ümumi maliyyə yükünü artırıb.

Araşdırmada vurğulanır ki, ABŞ-ı digər ölkələrdən fərqləndirən əsas amillərdən biri əhalinin daha çox yanacaq istehlak etməsi, digəri isə neftdən asılılığın azaldılması istiqamətində nisbətən məhdud irəliləyişin əldə olunmasıdır.

Benzinlə işləyən avtomobillərin sahibləri daha çox xərcə düşüb

Təhlildə nəqliyyat vasitələrinin istifadə etdiyi enerji növünə görə xərclər arasındakı ciddi fərqə də diqqət çəkilib. CREA-nın hesablamalarına əsasən, ABŞ-da benzinlə işləyən avtomobilin orta statistik sürücüsü mart ayından bəri yanacağa əlavə 440 dollar xərcləyib. Elektrik mühərrikli avtomobil istifadəçilərinin enerji doldurma xərclərindəki artım isə cəmi 17 dollar təşkil edib.

Beləliklə, benzinlə işləyən avtomobillərin sürücülərinin əlavə yanacaq xərci elektromobil istifadəçilərinin əlavə enerji xərcindən təxminən 26 dəfə çox olub.

ABŞ-da elektromobillərin satış payı azalıb

Araşdırmada qeyd olunur ki, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında ABŞ-da elektrik mühərrikli avtomobillərin yeni avtomobil satışlarındakı payı ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3 faiz bəndi azalaraq 7,3 faizə düşüb. Müqayisə üçün, həmin göstərici Çində 57 faiz, Avropa İttifaqında 32 faiz, Norveçdə isə 98 faiz təşkil edib. Bu fərq ABŞ-ın avtomobil bazarında benzin və dizellə işləyən nəqliyyat vasitələrindən asılılığın digər qeyd olunan bazarlarla müqayisədə daha yüksək olduğunu göstərir.

Yanacaq istehlakını azaldan ölkələr milyardlarla dollar qənaət edib

CREA-nın təhlili göstərir ki, 2023-cü ildən etibarən yanacaq istehlakını azaltmağa nail olan ölkələr qlobal neft qiymətlərindəki artımın iqtisadi təsirlərini müəyyən qədər məhdudlaşdıra biliblər.

Araşdırmaya görə, yanacaq istehlakının azalması nəticəsində Çin təxminən 10 milyard 800 milyon dollar, Almaniya isə 3 milyard 700 milyon dollar əlavə xərcdən yayınıb.

ABŞ-da isə bu istiqamətdə əldə olunan qənaət 5 milyard 700 milyon dollar təşkil edib.Beləliklə, CREA-nın araşdırması göstərir ki, qlobal neft qiymətlərinin yüksəlməsinin istehlakçılara təsiri yalnız ölkənin neft hasilatı imkanlarından deyil, həm də yanacaq istehlakının həcmindən, nəqliyyatın enerji strukturundan və neftdən asılılığın səviyyəsindən əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır.