2026-cı ilin ilk 8 ayında Azərbaycanın xarici ticarət balansında fundamental dəyişiklik baş verib: ixrac kəskin artıb, idxal isə əhəmiyyətli dərəcədə azalıb və nəticədə xarici ticarət profisiti ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5 dəfədən çox yüksəlib.

Marja.az Dövlət Gömrük Komitəsinin 2025 və 2026-cı illər üzrə aylıq ixrac və idxal statistikasını müqayisə edib. 2025-ci ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycanın ixracı 17 milyard 65,4 milyon dollar, idxalı 15 milyard 52,7 milyon dollar olmuş, xarici ticarət saldosunda 2 milyard 12,7 milyon dollar profisit yaranmışdı. 2026-cı ilin ilk 8 ayında isə ixrac 21 milyard 815 milyon dollara yüksəlib, idxal 11 milyard 423,4 milyon dollara düşüb və xarici ticarət profisiti 10 milyard 391,7 milyon dollara çatıb.

İxrac 4,75 milyard dollar artıb

Marja.az-ın hesablamasına görə, 2026-cı ilin ilk 8 ayında ixrac ötən ilin eyni dövründən 4 milyard 749,7 milyon dollar və ya 27,8% çox olub.

Eyni zamanda idxal 3 milyard 629,3 milyon dollar və ya 24,1% azalıb.

Nəticədə xarici ticarət profisiti 8 milyard 379 milyon dollar artıb. Faiz ifadəsində saldo 416,3% yüksəlib.

Başqa sözlə, Azərbaycanın xarici ticarət profisiti bir il ərzində 5,16 dəfə böyüyüb.

Dövriyyə cəmi 3,5% artıb, amma struktur tam dəyişib

Maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, ixrac və idxaldakı böyük dəyişikliklərə baxmayaraq, ümumi xarici ticarət dövriyyəsi cəmi 3,5% artıb. 2025-ci ilin ilk 8 ayında xarici ticarət dövriyyəsi 32 milyard 118 milyon dollar idisə, 2026-cı ilin eyni dövründə 33 milyard 238,4 milyon dollar olub. Yəni ümumi dövriyyə təxminən 1,12 milyard dollar artıb. Lakin dövriyyənin daxili strukturu ciddi dəyişib: artan ixrac azalan idxalı əvəz edib.

Hər gün yeni vakansiyalar - AzVak.az-da

2025-ci ildə ixrac xarici ticarət dövriyyəsinin təxminən 53,1%-ni təşkil edirdisə, 2026-cı ildə bu göstərici 65,6%-ə yüksəlib. İdxalın payı isə 46,9%-dən 34,4%-ə düşüb. Bu, Azərbaycanın xarici ticarət balansının bir il ərzində nəzərəçarpacaq dərəcədə ixrac yönümlü hala gəldiyini göstərir.

2025-ci ildə iki ayda kəsir var idi, 2026-cı ildə bütün aylar profisitlə bağlanıb

Aylıq dinamikanın müqayisəsi də diqqətçəkən fərq ortaya çıxarır. 2025-ci ilin fevralında xarici ticarət saldosu mənfi 355,9 milyon dollar, apreldə isə mənfi 71,1 milyon dollar olmuşdu. 2026-cı ilin ilk 8 ayının isə hamısı müsbət xarici ticarət saldosu ilə başa çatıb.

2026-cı ilin aylıq profisiti belə olub:

Yanvar — 933,6 milyon dollar

Fevral — 1 milyard 410,7 milyon dollar

Mart — 1 milyard 323,3 milyon dollar

Aprel — 2 milyard 681,2 milyon dollar

May — 797,7 milyon dollar

İyun — 827,6 milyon dollar

İyul — 1 milyard 475,6 milyon dollar

Avqust — 942 milyon dollar.

Bu baxımdan aprel ayı ilin ilk 8 ayında ən güclü nəticənin əldə edildiyi ay olub.

Apreldə ixrac 4,2 milyard dolları keçib

2026-cı ilin aprelində ixracın aylıq həcmi 4 milyard 201,4 milyon dollara çatıb. Bu, 8 ayın ən yüksək aylıq göstəricisidir.

Apreldə idxal 1 milyard 520,1 milyon dollar təşkil edib və nəticədə 2 milyard 681,2 milyon dollarlıq rekord aylıq profisit formalaşıb. Müqayisə üçün, 2025-ci ilin aprelində ixrac 2 milyard 398,8 milyon dollar, idxal isə 2 milyard 469,9 milyon dollar olmuş və ay 71,1 milyon dollarlıq kəsirlə başa çatmışdı. Yəni bir il ərzində aprelin ticarət balansında təxminən 2,75 milyard dollarlıq dönüş baş verib.

Avqustda ixrac illik müqayisədə 35% artıb

2026-cı ilin avqust ayında Azərbaycan 2 milyard 484,7 milyon dollarlıq məhsul ixrac edib. 2025-ci ilin avqustunda bu göstərici 1 milyard 838,3 milyon dollar idi. İllik müqayisədə avqust ixracı 646,4 milyon dollar və ya 35,2% artıb.

İdxal isə 1 milyard 440,2 milyon dollardan 1 milyard 542,7 milyon dollara yüksəlib — artım 7,1% təşkil edib. Bunun nəticəsində avqust ayının xarici ticarət profisiti 398,1 milyon dollardan 942 milyon dollara yüksəlib.

Artım 136,6% və ya 543,8 milyon dollardır.

Avqustda xarici ticarət dövriyyəsi isə illik müqayisədə 22,8% artaraq 4 milyard 27,4 milyon dollara çatıb.

İyulla müqayisədə avqustda ixrac azalıb

İllik müqayisə güclü olsa da, aylıq dinamika bir qədər fərqlidir. 2026-cı ilin iyulunda ixrac 3 milyard 15,4 milyon dollar olmuşdu. Avqustda bu rəqəm 2 milyard 484,7 milyon dollara düşüb. Beləliklə, bir ay ərzində ixrac 530,7 milyon dollar və ya 17,6% azalıb.

İdxal isə faktiki olaraq dəyişməyib: 1 milyard 539,7 milyon dollardan 1 milyard 542,7 milyon dollara yüksəlib.

Nəticədə aylıq ticarət profisiti iyuldakı 1 milyard 475,6 milyon dollardan avqustda 942 milyon dollara düşüb. Azalma 36,2% təşkil edib.

Bu səbəbdən avqustun göstəricisini iki fərqli rakursdan qiymətləndirmək lazımdır: ötən ilin avqustu ilə müqayisədə əhəmiyyətli yaxşılaşma var, iyulla müqayisədə isə ixrac və profisit zəifləyib.

2025 və 2026 arasında əsas fərq idxaldadır

Müqayisədə ən vacib məqamlardan biri idxalın dinamikasıdır. 2025-ci ilin ilk 8 ayında idxal 15,05 milyard dollar təşkil etdiyi halda, bu il 11,42 milyard dollara düşüb. Yəni xarici ticarət profisitinin 8,38 milyard dollarlıq böyüməsi yalnız ixrac artımı ilə izah olunmur. Profisitdəki yaxşılaşmaya eyni vaxtda iki faktor təsir edib:

• ixracın təxminən 4,75 milyard dollar artması;

• idxalın təxminən 3,63 milyard dollar azalması.

Bu iki hərəkətin birlikdə baş verməsi xarici ticarət saldosunda çox böyük dəyişiklik yaradıb.

TƏHLİL

2026-cı ilin ilk 8 ayı üzrə gömrük statistikasının ən güclü göstəricisi ümumi ticarət dövriyyəsinin artımı deyil, onun strukturunun dəyişməsidir. Dövriyyə cəmi 3,5% artdığı halda, ixrac 27,8% yüksəlib və idxal 24,1% azalıb. Nəticədə 2 milyard dollarlıq profisit 10,4 milyard dollara çevrilib.

Digər mühüm məqam profisitin davamlılığıdır. 2025-ci ilin ilk 8 ayında iki ay kəsirlə başa çatdığı halda, 2026-cı ildə bütün aylarda ixrac idxalı üstələyib. Bununla belə, avqustun iyulla müqayisədə ixracda 17,6%, profisitdə isə 36,2%-lik azalma göstərməsi aylıq nəticələrin kifayət qədər dəyişkən olduğunu göstərir.

Bu səbəbdən yalnız bir ayın göstəricisi əsasında uzunmüddətli trend barədə nəticə çıxarmaq düzgün olmaz. Lakin 8 aylıq kumulyativ nəticə Azərbaycanın 2026-cı ildə 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə xeyli daha böyük xarici ticarət profisiti formalaşdırdığını açıq şəkildə göstərir.

Hər gün yeni vakansiyalar - AzVak.az-da