Dünyanın ikinci ən böyük şəkər istehsalçısı mövqeyində olan Hindistan yerli təchizatı qorumaq və tələbatı qarşılamaq məqsədilə şəkər ixracını dörd aydan artıq müddətə qadağan edib.

Marja Bloomberg-ə istinadən xəbər verir ki, sözügedən qərar təkcə Hindistan üçün deyil, həm də qlobal ərzaq bazarları baxımından mühüm nəticələr doğura biləcək bir addım kimi qiymətləndirilir.

Əslində bazar uzun müddətdir belə bir addımın siqnallarını alırdı. Çünki Hindistanda istehsal gözləntiləri aşağı istiqamətdə yenidən nəzərdən keçirilməyə başlamışdı. Hindistan Şəkər və Bioenerji İstehsalçıları Assosiasiyası ölkədə 30 sentyabrda başa çatacaq mövsüm üzrə ümumi şəkər istehsalı proqnozunu 32,4 milyon tondan 32 milyon tona endirmişdi.

Lakin məsələ yalnız mövcud istehsalla məhdudlaşmır. Əsas narahatlıq qarşıdakı məhsul mövsümü ilə bağlı qeyri-müəyyənliklərdir. Çünki Hindistanda iyun ayında başlaması gözlənilən musson yağışlarının El Nino səbəbilə normadan aşağı ola biləcəyi proqnozlaşdırılır. Bu isə dünyanın ən mühüm şəkər istehsalçılarından birində istehsal riskini artırır.

Buna əlavə olaraq, İran müharibəsi ilə birlikdə artan gübrə qiymətləri də təsir göstərir. Hindistan eyni zamanda mühüm gübrə idxalçılarından biridir. Bu səbəbdən enerji, logistika və gübrə xərclərindəki artım istehsal xərcləri vasitəsilə şəkər bazarına birbaşa təsir edir.

Qərarın diqqət çəkən tərəflərindən biri isə siyasət dəyişikliklərinin sürəti olub. Hindistan hökuməti aprel ayında ixracın məhdudlaşdırılması planının olmadığını açıqlamışdı. Lakin çərşənbə günü yayımlanan rəsmi bildirişlə bu yanaşma dəyişdirilib və 30 sentyabra qədər ixrac böyük ölçüdə qadağan edildi. Yalnız yüklənməsi artıq başlamış gəmilər kimi məhdud istisnalara icazə veriləcək.

Hindistanın bu addımına bazarların ilk reaksiyası isə məhdud olub. Çünki investorların böyük hissəsi bu ehtimalı əvvəlcədən qiymətlərə daxil etmişdi. Nyu Yorkda xam şəkər üzrə fyuçerslər 2,8%-ə qədər geriləyib, Londonda isə ağ şəkər qiymətləri oxşar səviyyədə azalıb.

Lakin mütəxəssislərə görə qısa müddətli qiymət dəyişikliklərindən daha çox orta müddətli təchizat balansı əhəmiyyətlidir. "Archer Consulting" şirkətinin risk meneceri Arnaldo Correanın sözlərinə görə, Hindistanın rəsmi şəkildə bazardan geri çəkilməsi qlobal şəkər təchizatında qısa müddətdə qıtlıq gözləntilərini gücləndirəcək. Çünki bir çox idxalçı ölkə hələ də xarici təchizatdan asılıdır.

Son dövrlərdə bazarda təklif artıqlığı ilə bağlı gözləntilər artıq zəifləməyə başlamışdı. Nyu York şəkər qiymətləri fevral ayında son beş ilin ən aşağı səviyyələrinə qədər geriləmişdi. Lakin həmin vaxtdan bəri qiymətlər təxminən 10% bərpa olunub və bəzi qurumlar 2026–2027 mövsümündə qlobal çatışmazlıq yarana biləcəyini proqnozlaşdırmağa başlayıb.

Belə ki, Citi, StoneX, Datagro və Green Pool kimi qurumlar qarşıdakı mövsüm üçün qlobal şəkər çatışmazlığı gözləntilərini artırırlar. Proqnozlar 550 min ton ilə 3,17 milyon ton arasında dəyişən çatışmazlıq ssenariləridir. 

Digər mühüm amil isə bioyanacaq tələbatıdır. İran müharibəsindən sonra artan enerji qiymətləri bir çox ölkədə etanol istehsalını daha cəlbedici edir. Şəkər qamışının yanacaq istehsalına yönəlməsi isə ərzaq məqsədli şəkər təklifini azalda biləcək bir risk kimi önə çıxır.

Bu səbəbdən Hindistanın qərarı yalnız ticarət tənzimləməsi kimi qiymətləndirilmir. Qərar qlobal ərzaq sisteminin eyni vaxtda bir çox təzyiqlə üzləşdiyi yeni dövrün əks-sədası kimi qiymətləndirilir: El Nino riski, enerji qiymətləri, gübrə xərcləri, bioyanacaq tələbi və geosiyasi gərginliklər artıq kənd təsərrüfatı bazarlarına eyni vaxtda təsir göstərir.

Mütəxəssislər Hindistanın bu addımını qlobal kənd təsərrüfatı əmtəə bazarlarında təchizat təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqların yenidən artmağa başladığının göstəricisi kimi qiymətləndirirlər. Xüsusilə hava şəraiti və enerji bazarlarında qeyri-müəyyənliklərin davam etməsi halında, yaxın dövrdə şəkər bazarında daha kəskin qiymət artımlarının gündəmə gələ biləcəyi bildirilir.

İş elanları AzVak.az-da